و لم تزل [ تلك الحقائق الكليّة ] عن كونها « 215 » معقولة فى نفسها فهى الظّاهرة حيث اعيان الموجودات كما هى الباطنة من حيث معقوليّتها . و اين امور كلّيّهء معقوله كه گفتيم : در خارج ، عين اعيان موجوده است ، هميشه ، در نفس خود از امور معقوله است ؛ كه از معقوليّت خود جدا نمىگردد ؛ و او را صفت بطون و غيبيّت دايمى است . پس اين امور كلّيّه ، به آن اعتبار كه عين اعيان موجوده است ، معقوله است ؛ و در خارج عينى ندارد . و از جهت كلّيّهء آن ، باطن باشد . « هو الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ » « 216 » مىخوان ؛ و مىدان . فاستناد كلّ موجود عينىّ لهذه الأمور الكليّة الّتى لا يمكن رفعها عن العقل ، و لا يمكن وجودها فى العين وجودا تزول به عن ان تكون معقولة . « لام » [ در « لهذه الامور » ] بمعنى « الى » است و « استناد » مرفوع است به ابتدائيّت ؛ و خبر او متعلّق ظرف است ؛ كه آن واجب و ثابت باشد . و در اين تقدير باشد كه : « فاستناد كلّ موجود عينى ثابت لهذه الامور الكلّيّة » . چون تقرير كرد كه : تعيّن موجودات عينى و تكثّر آن بسبب صفات متكثّره است - كه آن را « امور كلّيّه » مىگويند - پس هر موجود عينى را كه فرض كنيم ، استناد او به اين امور كلّيّه باشد ؛ و به وى منسوب باشد . و آن منسوب اليه « حقايق معقوله » اند . و قطعا ممكن نيست كه گويند كه : آن امور كليّه ، معقوله ، نيست ؛ پس رفع آن از « عقل » محال باشد . و همچنين ممكن نيست وجود آن در خارج ؛ چنان وجودى كه او را از معقوله جدا تواند كرد . و تحقيق اين سخن آن است كه : آن حقايق معقوله را ، هر جايى كه بيابى ، در اعيان خارجى ، آن را بسبب و توسط عروض او ، در معروضى توان يافت .

--> ( 215 ) - ن : و لم تزل عن كونها ( ك - عف ) - « لم تزل » هم توان خواند ( 216 ) - ق ( 57 - 3 ) هو - در قرآن چنين است : هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ